W ramach projektowanego Parku Baryckiego proponuje się utworzenie wydzielonych stref dzikiego parku przyrodniczego. Ich rolą będzie ochrona istniejących siedlisk przyrodniczych, umożliwienie rozwoju bioróżnorodności oraz stworzenie warunków dla biernej edukacji ekologicznej i obserwacji przyrody. W przeciwieństwie do intensywnie zagospodarowanych części parku, dzikie enklawy proponuje się pozostawić z minimalną ingerencją człowieka – nie będą koszone, częściowo ogrodzone i wyposażone jedynie w podstawową infrastrukturę informacyjną oraz punktowe platformy widokowe.
Tereny te mogą obejmować zarówno obszary naturalnych zakrzaczeń, jak i zadrzewienia na obrzeżach parku, szczególnie w sąsiedztwie rekultywowanego składowiska oraz stref wilgotnych. Obserwacje wskazują na występowanie łosi i bobrów, a także potencjalnych siedlisk borsuków i kun. Występujące w tej części parku warunki siedliskowe sprzyjają także owadom zapylającym, drobnym ssakom i ptakom śpiewającym. W terenach wilgotnych występują ropuchy i żaby.
Funkcje i rozwiązania przestrzenne
– Wydzielenie maksymalnie dwóch stref dzikości o powierzchni 1–3 ha każda.
– Brak ingerencji w procesy naturalne – brak koszenia, pozostawienie martwego drewna.
– Ograniczony dostęp – ścieżki na obrzeżach, punkty obserwacyjne z drewnianych podestów.
– Edukacja ekologiczna – tablice informacyjne o procesach sukcesji, roli owadów, ssaków, w tym drapieżników.
– Możliwość współpracy z NGO i uczelniami – monitoring przyrody, działania wolontariackie, szkolne lekcje terenowe.
Przykłady porównywalnych realizacji
Park Lotników Polskich (Kraków)
https://www.krakow.pl/instcbi/3054,inst,13952,13954,instcbi.html
W jednej z największych zielonych przestrzeni Krakowa utworzono strefę ograniczonej ingerencji – zarośniętą, niekoszoną łąkę o wysokiej bioróżnorodności. Znajduje się ona w wschodniej części parku i funkcjonuje jako naturalna ostoja dla owadów, ptaków i małych ssaków. Brak twardej infrastruktury pozwala przyrodzie działać według własnych reguł. Miejsce to pełni także funkcję edukacyjną – znajduje się przy nim tablica informacyjna wyjaśniająca sens takiego podejścia.
Park Grabiszyński (Wrocław)
https://www.wroclaw.pl/rozmawia/parki-i-zielone-tereny-we-wroclawiu
W południowo-zachodniej części parku powstał ogród naturalistyczny z celowo pozostawionym martwym drewnem, bujnymi krzewami i dzikimi trawami. Teren ten nie jest koszony i nie ma regularnych alejek, a mimo to przyciąga odwiedzających zainteresowanych ekologią. Obszar ten wspiera owady zapylające i dzikie ptaki, a równocześnie pełni rolę edukacyjną i estetyczną. To dobry przykład integracji „dzikości” z przestrzenią rekreacyjną w dużym parku miejskim.
Las Łagiewnicki (Łódź)
https://uml.lodz.pl/aktualnosci/artykul/las-lagiewnicki-wyjatkowa-przestrzen-w-sercu-miasta-id45733/2022/3/17/
W tym jednym z największych miejskich kompleksów leśnych w Europie, wyznaczono mikroenklawy dzikiej przyrody przy ścieżkach spacerowych i rowerowych. Niektóre z nich są całkowicie wyłączone z użytkowania i pozostawione samoregulacji. Inne zawierają platformy widokowe i tablice informacyjne, które wspierają działania edukacyjne. Miejsce to służy także lokalnym szkołom do organizowania zajęć terenowych.
Parc de la Tête d’Or (Lyon, Francja)
https://en.lyon-france.com/Discover-Lyon/Parks-and-gardens/parc-de-la-tete-d-or
To jeden z największych parków miejskich we Francji, którego część zajmuje „dziki ogród” z naturalną sukcesją roślinną. Strefy te oddzielono niskimi płotkami, pozostawiono martwe drewno, zioła, trawy i nieformowane krzewy. Celem jest odtworzenie warunków siedliskowych dla zapylaczy i drobnych zwierząt. Obserwacja przyrody możliwa jest z obrzeży – z alejek oraz niewielkich punktów widokowych.
Tiergarten Wildpark (Berlin, Niemcy)
https://www.visitberlin.de/en/tiergarten-berlins-green-heart
Choć Tiergarten to klasyczny park miejski, jego wybrane części mają charakter dzikiego zadrzewienia i półnaturalnych zakątków. W miejscach tych nie prowadzi się systematycznego czyszczenia runa leśnego ani wycinki, a wejście do wnętrza tych enklaw ograniczają roślinne bariery lub oznaczenia. Obszary te stanowią ważny punkt dla bioróżnorodności w centrum Berlina. Znajdują się przy nich również punkty obserwacyjne i trasy edukacyjne prowadzone przez miejskich przewodników.
Rekomendacje
Proponuje się wydzielenie stref dzikiego parku jako spójnego elementu przyrodniczego Parku Baryckiego. Obszary te nie tylko wspierają lokalne ekosystemy, ale także służą edukacji ekologicznej, rekreacji biernej i promocji harmonijnego współistnienia natury z przestrzenią miejską. Dzięki odpowiedniemu oznaczeniu, selektywnemu udostępnieniu i współpracy z lokalnymi instytucjami mogłoby być stworzenie modelowego rozwiązania dla nowoczesnych parków wielofunkcyjnych.